{"id":14202,"date":"2019-01-24T11:54:01","date_gmt":"2019-01-24T11:54:01","guid":{"rendered":"http:\/\/mullirivjeter.al\/?p=14202"},"modified":"2019-05-22T07:21:42","modified_gmt":"2019-05-22T07:21:42","slug":"si-hyri-caji-ne-sallonet-europiane-te-aristokracise","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mullirivjeter.al\/en\/si-hyri-caji-ne-sallonet-europiane-te-aristokracise\/","title":{"rendered":"Si hyri \u00e7aji n\u00eb sallonet europiane t\u00eb aristokracis\u00eb"},"content":{"rendered":"<p>Historia e \u00e7ajit \u00ebsht\u00eb nj\u00eb sag\u00eb epike, nj\u00eb udh\u00ebtim n\u00ebp\u00ebr koh\u00eb dhe nj\u00eb odise n\u00ebp\u00ebr kontinente. Kombet e kan\u00eb p\u00ebrcaktuar veten nga tregtia e \u00e7ajit, por edhe kulturalisht nga ceremonit\u00eb e tyre t\u00eb \u00e7ajit.<\/p>\n<p>Jet\u00ebgjat\u00ebsia e \u00e7ajit rivalizon pothuajse t\u00eb gjitha zakonet dhe tregtit\u00eb e tjera; vendi i saj n\u00eb zemrat e njer\u00ebzve, jo vet\u00ebm n\u00eb Angli dhe n\u00eb Ishujt Britanik\u00eb, por n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebn &#8211; Orienti, India, Afrika \u00ebsht\u00eb i thell\u00eb.<\/p>\n<p>\u00cbsht\u00eb interesante t\u00eb mendohet se nj\u00eb filxhan \u00e7aji ka brenda vetes nj\u00eb histori\u00a0 t\u00eb pasur dhe nd\u00ebrkomb\u00ebtare. \u00c7aji \u00ebsht\u00eb pir\u00eb n\u00eb Kin\u00ebn e lasht\u00eb q\u00eb n\u00eb vitin e 2737 para Krishtit dhe vazhdon t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb element kryesor i familjeve kudo &#8211; nga Buckingham Palace n\u00eb rrug\u00ebt e Indis\u00eb deri n\u00eb tryez\u00ebn tuaj t\u00eb kuzhin\u00ebs.<\/p>\n<p><strong>Historia e origjin\u00ebs<\/strong><\/p>\n<p>Me nj\u00eb histori q\u00eb daton m\u00eb shum\u00eb se 5000 vjet, \u00ebsht\u00eb e pashmangshme q\u00eb shum\u00eb mite dhe legjenda rreth origjin\u00ebs s\u00eb \u00e7ajit t\u00eb mos egzistonin.<\/p>\n<p>\u201cLegjenda m\u00eb e lasht\u00eb na tregon se Shen Nung, perandor, dijetar, herbalist gjat\u00eb nj\u00eb dite t\u00eb lodhshme n\u00eb pyll duke k\u00ebrkuar drith\u00ebra dhe bim\u00eb\u00a0 t\u00eb ngr\u00ebnshme, aksidentalisht e helmoi veten 72 her\u00eb.<\/p>\n<p>Por, para se helmet ti jepnin fund jet\u00ebs s\u00eb tij, n\u00ebn hijen e nj\u00eb peme nj\u00eb flet\u00eb gjetheje bie n\u00eb en\u00ebn me uj\u00eb t\u00eb valuar q\u00eb ai po pinte. Ajo gjethe e b\u00ebri fermerin t\u00eb ndjehej m\u00eb mir\u00eb, dhe k\u00ebshtu u zbulua kjo pije me uj\u00eb t\u00eb nxeht\u00eb dhe bim\u00eb jeshile e quajtur Muo Cha ose Matcha.<\/p>\n<p>Ose k\u00ebshtu e shpjegon legjenda\u2026\u201d<\/p>\n<p>\u00c7aji nuk i sh\u00ebron me t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb helmimet, por historia e Shen Nong, shpik\u00ebsi mitik kinez i bujq\u00ebsis\u00eb, nxjerr n\u00eb pah r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e \u00e7ajit n\u00eb Kin\u00ebn e lasht\u00eb. \u00c7aji u b\u00eb popullor p\u00ebr\u00a0 kinez\u00ebt si nj\u00eb ndihmes\u00eb p\u00ebr tretje, dhe m\u00eb von\u00eb, gjat\u00eb Dinastis\u00eb Han dita e \u00e7ajit u b\u00eb nj\u00eb ceremoni zyrtare.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrsa popullariteti i \u00e7ajit u rrit, zhvilloheshin dhe metodat e prodhimit dhe servirjes s\u00eb \u00e7ajit duke prodhuar &#8220;pajisje&#8221;\u00a0 si \u00e7ajnik\u00eb, tabaka t\u00eb llakosura\u00a0 dhe filxhan\u00eb prej porcelani.<\/p>\n<p>Deri n\u00eb fund t\u00eb shekullit t\u00eb III-t\u00eb \u00e7aji ishte b\u00ebr\u00eb pija komb\u00ebtare e Kin\u00ebs dhe nga mij\u00ebvje\u00e7ari i par\u00eb \u201cSht\u00ebpia e \u00c7ajit\u201d ishte b\u00ebr\u00eb nj\u00eb pik\u00eb qendrore e jet\u00ebs shoq\u00ebrore kineze, ku familjet dhe miqt\u00eb do t\u00eb mblidheshin p\u00ebr t\u00eb biseduar p\u00ebr biznesin, duke luajtur letra ose shah dhe t\u00eb arg\u00ebtoheshin nga xhongler\u00ebt, poet\u00ebt dhe aktor\u00ebt.<\/p>\n<p>\u00c7aji ishte tema e librave dhe e poezive, pija e preferuar e perandor\u00ebve dhe nj\u00eb medium p\u00ebr artist\u00ebt. Ata do t\u00eb realizonin fotografi ekstravagante t\u00eb kup\u00ebs s\u00eb \u00e7ajit, i ngjash\u00ebm me artin e ekspresit q\u00eb mund t\u00eb shihni n\u00eb kafenet\u00eb sot.<\/p>\n<p>N\u00eb shekullin e 9-t\u00eb gjat\u00eb dinastis\u00eb Tang, nj\u00eb murg japonez nd\u00ebrtoi fabrik\u00ebn e par\u00eb t\u00eb \u00e7ajit n\u00eb Japoni. Japonez\u00ebt p\u00ebrfundimisht zhvilluan ritualet e tyre unike rreth \u00e7ajit, duke \u00e7uar n\u00eb krijimin e ceremonis\u00eb japoneze t\u00eb \u00e7ajit.<\/p>\n<p>Dhe n\u00eb shekullin e 14-t\u00eb, gjat\u00eb dinastis\u00eb Ming, perandori kinez ndryshoi standardin e t\u00eb tregtuarit t\u00eb \u00e7ajit. N\u00eb at\u00eb pik\u00eb, Kina e ktheu \u00e7ajin nj\u00eb nga tre mallrat esenciale t\u00eb eksportit kinez, s\u00eb bashku me porcelanin dhe m\u00ebndafshin.<\/p>\n<p>Kjo i dha Kin\u00ebs nj\u00eb far\u00eb fuqie dhe ndikim ekonomik, si eksportuesi me i madh i \u00e7ajit n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebn.<\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><strong>Fillimet e \u00e7ajit n\u00eb Europ\u00eb <\/strong><\/p>\n<p>Njohja e \u00e7ajit n\u00eb Europ\u00eb erdhi me ritme t\u00eb ngadalta. Arab\u00ebt kishin dominuar tregtin\u00eb midis Kin\u00ebs dhe Per\u00ebndimit dhe ky monopol nuk ishte sfiduar derisa holandez\u00ebt vendos\u00ebn portin e tyre t\u00eb par\u00eb tregtar n\u00eb ishullin Java dhe d\u00ebrguan n\u00eb Amsterdam n\u00eb vitin 1606 ngarkes\u00ebn e tyre t\u00eb par\u00eb t\u00eb \u00e7ajit, nga deti. Kjo ishte arsyeja q\u00eb \u00e7aji erdhi n\u00eb Amerik\u00ebn e Veriut p\u00ebrpara Anglis\u00eb.<\/p>\n<p>\u00c7aji shum\u00eb\u00a0 shpejt u b\u00eb i preferuar n\u00eb mesin e klasave t\u00eb larta, duke qen\u00eb nj\u00eb k\u00ebnaq\u00ebsi e shtrenjt\u00eb, me nj\u00eb taks\u00eb t\u00eb lart\u00eb dhe udh\u00ebtim t\u00eb gjat\u00eb n\u00ebp\u00ebr oqeane; ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb Portugali, ku mbreteresha Catharine nga Braganza ra n\u00eb dashuri me t\u00eb. Ishte fal\u00eb martes\u00ebs s\u00eb saj me monarkun, Charles II, n\u00eb vitin 1661 q\u00eb \u00e7aji m\u00eb n\u00eb fund arriti n\u00eb dhomat e vizatimit dhe gjykat\u00ebn e Anglis\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00eb at\u00eb koh\u00eb, Britania e Madhe ishte n\u00eb mes t\u00eb zgjerimit t\u00eb ndikimit t\u00eb saj kolonial duke u b\u00ebr\u00eb k\u00ebshtu fuqia e re mbizot\u00ebruese bot\u00ebrore.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrsa Britania e Madhe u rrit, interesi p\u00ebr \u00e7aj u p\u00ebrhap n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebn. Deri n\u00eb 1700, \u00e7aji n\u00eb Evrop\u00eb shitej sa dhjet\u00eb her\u00eb \u00e7mimi i kafes\u00eb dhe bima rritej vet\u00ebm n\u00eb Kin\u00eb. Tregtia e \u00e7ajit ishte aq fitimprur\u00ebse sa varka me vela, m\u00eb e shpejta n\u00eb bot\u00eb, lindi nga nj\u00eb konkurrenc\u00eb e fort\u00eb midis kompanive tregtare per\u00ebndimore. T\u00eb gjith\u00eb po garonin p\u00ebr ta \u00e7uar \u00e7ajin p\u00ebrs\u00ebri n\u00eb Europ\u00eb me q\u00ebllim p\u00ebr t\u00eb maksimizuar fitimet e tyre.<\/p>\n<p>N\u00eb fillim, Britania pagoi t\u00eb gjith\u00eb \u00e7ajin e marr\u00eb nga Kina me argjend.<\/p>\n<p>Kur kjo m\u00ebnyr\u00eb e t\u00eb paguarit u konsiderua\u00a0 shum\u00eb e shtrenjt\u00eb, ata sugjeruan tregtimin e \u00e7ajit p\u00ebr nj\u00eb substanc\u00eb tjet\u00ebr, opium. Kjo shkaktoi nj\u00eb problem t\u00eb sh\u00ebndetit publik brenda Kin\u00ebs pasi njer\u00ebzit u b\u00ebn\u00eb t\u00eb varur nga droga. Pastaj n\u00eb 1839, nj\u00eb zyrtar kinez urdh\u00ebroi njer\u00ebzit e tij p\u00ebr t\u00eb shkat\u00ebrruar d\u00ebrgesat masive britanike t\u00eb opiumit si nj\u00eb deklarat\u00eb kund\u00ebr ndikimit t\u00eb Britanis\u00eb mbi Kin\u00ebn. Ky akt shkaktoi Luft\u00ebn e Par\u00eb t\u00eb Opiumit mes dy kombeve.<\/p>\n<p>Lufta e dob\u00ebsoi\u00a0 ndikim global t\u00eb Kin\u00ebs p\u00ebr m\u00eb shum\u00eb se nj\u00eb shekull.<\/p>\n<p><strong>Ndikimi i \u00e7ajit n\u00eb dit\u00ebt e sotme <\/strong><\/p>\n<p>Sot, \u00e7aji \u00ebsht\u00eb pija e dyt\u00eb m\u00eb e konsumuar n\u00eb bot\u00eb pas ujit. Niveli i konsumit bot\u00ebror t\u00eb \u00e7ajit \u00ebsht\u00eb pothuajse n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtin nivel me prodhimin.<\/p>\n<p>N\u00eb bot\u00ebn moderne, industria e \u00e7ajit \u00ebsht\u00eb zhvilluar n\u00eb shije dhe varietete. \u00c7aji nuk \u00ebsht\u00eb m\u00eb i kufizuar vet\u00ebm p\u00ebr varietetet q\u00eb prodhohen\u00a0 nga bima e \u00e7ajit. Sot \u00e7aji p\u00ebrfitohet\u00a0 nga rr\u00ebnj\u00ebt, bim\u00ebt, er\u00ebzat dhe petalet e luleve. Ka nj\u00eb shije p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb me zgjedhje q\u00eb drejtojn\u00eb preferencat njer\u00ebzore nga \u00e7aji me er\u00ebza deri tek\u00a0 \u00e7aji bimor. Kjo pije popullore \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb nj\u00eb element kryesor n\u00eb mjek\u00ebsin\u00eb tradicionale dhe angazhimet kulturore.<\/p>\n<p>\u00c7aji konsumohet n\u00eb Britani si pjes\u00eb e angazhimeve politike dhe shoq\u00ebrore. N\u00eb Amerik\u00eb, sht\u00ebpit\u00eb e \u00e7ajit ofrojn\u00eb varietete t\u00eb ndryshme \u00e7ajrash, p\u00ebr ta z\u00ebvend\u00ebsuar me kafen si nj\u00eb alternativ\u00eb e mir\u00eb p\u00ebr t\u00eb mbajtur larg kafeinen. N\u00eb lindje, \u00ebsht\u00eb\u00a0 m\u00eb popullore se kurr\u00eb. \u00c7aji shpesh sh\u00ebrbehet n\u00eb \u00e7do vakt n\u00eb Kin\u00eb, Indi dhe Japoni. \u00c7do vend krenohet me shekuj p\u00ebr teknikat dhe pro\u00e7eset\u00a0 q\u00eb e b\u00ebjn\u00eb \u00e7ajin e tyre t\u00eb jet\u00eb \u00e7aj unik.<\/p>\n<p>Hulumtimet shkencore vazhdojn\u00eb\u00a0 t\u00eb tregojn\u00eb p\u00ebrfitimet sh\u00ebndet\u00ebsore t\u00eb konsumit t\u00eb rregullt t\u00eb \u00e7ajit. Nj\u00eb filxhan \u00e7aji, \u00e7do dit\u00eb, mund t\u00eb ndihmojn\u00eb p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsuar sistemin e tretjes si dhe p\u00ebr t\u00eb rritur imunitetin. Me mij\u00ebra shije dhe aroma, \u00e7aji do t\u00eb vazhdoj\u00eb popullaritetin e tij p\u00ebr shum\u00eb shekuj t\u00eb ardhsh\u00ebm.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Historia e \u00e7ajit \u00ebsht\u00eb nj\u00eb sag\u00eb epike, nj\u00eb udh\u00ebtim n\u00ebp\u00ebr koh\u00eb dhe nj\u00eb odise n\u00ebp\u00ebr kontinente. Kombet e kan\u00eb p\u00ebrcaktuar veten nga tregtia e \u00e7ajit, por edhe kulturalisht nga ceremonit\u00eb e tyre t\u00eb \u00e7ajit. Jet\u00ebgjat\u00ebsia e \u00e7ajit rivalizon pothuajse t\u00eb gjitha zakonet dhe tregtit\u00eb e&#8230;<\/p>","protected":false},"author":1,"featured_media":14173,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[246],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mullirivjeter.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14202"}],"collection":[{"href":"https:\/\/mullirivjeter.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mullirivjeter.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mullirivjeter.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mullirivjeter.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14202"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/mullirivjeter.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14202\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mullirivjeter.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/14173"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mullirivjeter.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14202"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mullirivjeter.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14202"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mullirivjeter.al\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14202"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}